Mierensafari in Oeganda: 15 Mierensoorten op Kalangala

3 dagen geleden

3 minuten om te lezen

Bijgewerkt op: 1 dag geleden

Marijn loopt over een nieuwe weg door het bos op Kalangala, Oeganda — Foto: de nieuwe weg het bos in naast ons hotel, de perfecte plek om mieren te zoeken.

Omdat ik zo van mieren hou, wilde ik altijd al eens de natuur in om ze in het wild te zoeken. Met een drukke agenda, zelfs op vakantie, komt het er bijna nooit van. In november 2026 hebben we er eindelijk tijd voor gemaakt. Mijn vriendin en ik waren op Kalangala, een prachtig eiland in het Victoriameer in Oeganda, en gingen daar op mierensafari. In een paar wandelingen vonden we zo'n 15 verschillende mieren, van gouden stekelmieren tot een colonne legermieren.

We hebben geen enkele mier meegenomen. We wilden ze alleen bekijken en fotograferen. En minstens zo belangrijk: er zijn nog maar weinig mieren uit Oeganda op iNaturalist gezet. Daarom hebben we elke vondst daar als waarneming geplaatst. Je ziet ze allemaal op ons iNaturalist profiel, waar kenners kunnen helpen om ze tot op soort te bepalen.

Kalangala en onze zoekplek

Marijn zit op een bosweg en fotografeert mieren — Foto: op mijn knieën in het zand, op zoek naar de volgende mier.

Kalangala ligt op Bugala, het grootste van de Ssese-eilanden in het Victoriameer, en is een geliefde plek voor iedereen die van natuur houdt. Naast ons hotel werd een nieuwe weg diep het bos in aangelegd. Dat bleek de ideale plek om mieren te zoeken. Je kunt namelijk niet zomaar een dicht tropisch bos in lopen: overal zitten slangen, en ook spinnen, vliegen en muggen weten je snel te vinden. De nieuwe weg gaf ons een veilig, open pad met aan beide kanten bos, omgevallen bomen en veel kale grond, stammen en schors om te doorzoeken.

Eerlijk gezegd was ik hier niet goed op voorbereid. Alles is gemaakt met een Panasonic Lumix DMC-FZ2000 met een Raynox macrolens erop, geen echte macrocamera. De kleine mieren waren dus best lastig.

Legermieren: de beroemde safari ants

Het hoogtepunt was een colonne legermieren, Dorylus wilverthi, die de weg overstak. Deze blinde jagers leven met miljoenen tegelijk en trekken in lange stromen door het bos, met grote soldaten aan de zijkanten. Lees er alles over in onze blog over safari ants, de Afrikaanse legermieren.

Een colonne Dorylus wilverthi legermieren steekt een bosweg over op Kalangala — Foto: een colonne legermieren (Dorylus wilverthi) steekt de weg over.

Close-up van een soldaat van Dorylus wilverthi — Foto: een soldaat van Dorylus wilverthi van dichtbij.

Gouden en zilveren stekelmieren

Stekelmieren van het geslacht Polyrhachis zagen we overal. Ze danken hun naam aan de scherpe stekels op hun rug. De mooiste had een glanzend gouden achterlijf dat oplichtte in de zon. Een tweede Polyrhachis leek er veel op, maar had een zilverkleurig achterlijf. Van allebei wachten we op iNaturalist nog op een soortnaam.

Gouden stekelmier, een Polyrhachis met gouden achterlijf, op een groen blad — Foto: een gouden stekelmier (Polyrhachis) op een blad.

Close-up van de stekels en gouden haartjes van een Polyrhachis werkster — Foto: de stekels en gouden haartjes van dichtbij.

Polyrhachis stekelmier met zilveren achterlijf op kale grond — Foto: de zilveren Polyrhachis.

Gepantserde mieren in holle takjes

In dode, holle takjes vonden we glanzend zwarte mieren met een plat, gepantserd lijf. Ze sluiten de ingang van hun nest af met hun eigen kop. Dit is waarschijnlijk Cataulacus, een geslacht uit Afrika en Azië dat in bomen leeft. Ze lijken veel op de Cephalotes mieren uit Amerika.

Zwarte Cataulacus mieren bij de ingang van hun nest in een holle tak — Foto: waarschijnlijk Cataulacus, bij de ingang van hun takjesnest.

Cataulacus werkster bij de opening van een hol takje met wit broed — Foto: Cataulacus bij hun takjesnest, met het broed in beeld.

Paltothyreus tarsatus, de African stink ant

Paltothyreus tarsatus is een grote, zwarte mier uit tropisch Afrika. In het Engels heet ze de African stink ant, door de sterke geur die ze afgeeft, en ze jaagt op termieten. Dit was een van de weinige mieren die op iNaturalist al een bevestigde soortnaam kreeg. Lees meer over deze mier in Paltothyreus tarsatus: de mier die naar rotte eieren ruikt.

Een grote zwarte Paltothyreus tarsatus op droge bladeren — Foto: Paltothyreus tarsatus.

Een hele Paltothyreus tarsatus op een droog blad — Foto: Paltothyreus tarsatus helemaal in beeld.

En nog veel meer

Verder vonden we:

Een felle oranje reuzenmier (Camponotus)
Crematogaster clariventris biimpressa, zwart met een roodbruin achterlijf, bevestigd op iNaturalist
Odontomachus, mieren met kaken die dichtklappen als een val, langs een weg in Kampala
Tetramorium, nog een jagende mier uit de Ponerinae, een slanke mier uit de Pseudomyrmecinae bij Entebbe en piepkleine miertjes van maar 2 tot 3 mm
Geen mier, maar wel een mooie vondst: Myrmarachne, een spin die zich voordoet als mier

Felle oranje Camponotus op schors — Foto: een felle oranje reuzenmier (Camponotus).

Twee zwarte Crematogaster mieren met een roodbruin achterlijf op de grond — Foto: Crematogaster, zwart met een roodbruin achterlijf.

We kwamen ook termieten tegen, en daar hoort een leuk weetje bij. In het Luganda, de taal die rond Kalangala wordt gesproken, hebben mieren en termieten dezelfde naam: enswa. Lees meer over de termieten die in Oeganda worden gegeten in Witte mieren zijn geen mieren.

Termieten op een blad in het bos van Kalangala — Foto: termieten die we in het bos vonden.

Wat nu?

Dicht tropisch bos met bemoste omgevallen bomen op Kalangala, Oeganda — Foto: het bos van Kalangala.

Deze reis smaakt naar meer. We houden iNaturalist in de gaten om te zien welke soorten het precies zijn. Over een paar van de bijzonderste vondsten schreven we al een eigen blog: Paltothyreus tarsatus, safari ants, de Afrikaanse legermieren en zo jagen legermieren. Wil je zien welke Afrikaanse mieren je zelf kunt houden? Kijk dan eens naar Messor cephalotes, de reuzenoogstmier uit Oost-Afrika. Of kijk naar Messor barbarus, een oogstmier uit Zuid-Europa en Noord-Afrika.