Witte Mieren Zijn Geen Mieren: De Eetbare Termieten van Oeganda
Bijgewerkt op: 1 dag geleden
Vraag iemand in Oeganda wat "white ants" zijn en ze weten het meteen. Vraag het in Nederland en je krijgt waarschijnlijk een verbaasde blik. De naam klopt niet, de beestjes zijn lekker, en het verhaal erachter laat mooi zien hoe verschillend mensen over insecten denken.
Witte mieren zijn geen mieren
Ondanks de naam zijn white ants helemaal geen mieren. Het zijn gevleugelde termieten: de jonge koninginnen en mannetjes die in het regenseizoen de kolonie verlaten om ergens anders een nieuwe kolonie te beginnen. De naam komt van hun witte vleugels, die je goed ziet als ze in de schemering met duizenden tegelijk uitvliegen. Als ze geland zijn vallen de vleugels eraf, en dan lijken ze totaal niet meer op mieren.
Termieten en mieren zijn maar heel verre familie. Termieten staan zelfs dichter bij kakkerlakken dan bij mieren. Ze leven in grote kolonies onder de grond met een koningin, en eten hout en ander plantaardig materiaal. Lees meer over het verschil tussen mieren en termieten.
Grappig genoeg zit de verwarring ook in de taal. In het Luganda, de grootste taal rond Kampala en de eilanden in het Victoriameer, hebben mieren en termieten dezelfde naam: enswa.
Wanneer en waar je ze ziet
White ants vliegen uit in het regenseizoen, meestal in april en mei, en soms nog een keer in november. Regen en vocht zijn het teken dat het tijd is. Ze komen 's avonds tevoorschijn, en uit één termietenheuvel kunnen in korte tijd duizenden termieten komen. Dat gebeurt op het platteland, maar ook gewoon in de stad, overal waar termietenheuvels zijn.
Zo worden ze verzameld
Verzamelen is simpel. Mensen gaan bij de uitgangen van de termietenheuvel zitten en rapen de termieten op als ze naar buiten komen. Omdat ze op licht en warmte afkomen, gebruiken sommigen een lamp of vuurtje. Bij een goede vlucht heb je een bak zo vol.
Het is een gezinsactiviteit en een klein bijbaantje tegelijk. Families verzamelen samen in de avond, en wie meer heeft dan nodig verkoopt de rest op de markt. In het hoogseizoen zijn ze heel goedkoop. Buiten het seizoen betaal je zo'n 500 Oegandese shilling voor een theelepel.
Zo worden ze klaargemaakt
Eerst gaan de vleugels eraf, met de hand of vanzelf tijdens het roosteren. Meestal worden ze zonder olie in een pan geroosterd. Ze worden dan lekker knapperig en ruiken aards en een beetje rokerig, een beetje als licht verbrand hout. Ze worden ook fijngestampt en door pindapasta gemengd, als saus bij een maaltijd. Los geroosterd smaken ze vettig en knapperig, zonder scherpe of zoete smaak.
Gezond en belangrijk in de cultuur
In Oeganda staan white ants bekend als een goede bron van eiwit. Onderzoek naar eetbare insecten bevestigt dat: termieten zitten vol eiwit, vet en vitaminen en mineralen. En in het seizoen zijn ze gratis te vinden.
Ze hebben ook een plek in de cultuur. In het clansysteem van Oeganda heeft elke clan een dier als totem, en leden eten hun totemdier niet. Mensen van de enswa-clan, vernoemd naar de white ant, eten ze dus niet.
Insecten als eten of als huisdier
Het verschil met hoe we in Europa naar insecten kijken is groot. In Oeganda zijn white ants en sprinkhanen gewoon eten, net zoals je fruit plukt in het seizoen. In Nederland houden we mieren in een mierennest, kijken we ernaar, zorgen we ervoor en geven we ze soms zelfs een naam.
Geen van beide is beter. Het laat vooral zien hoe verschillend mensen met de natuur omgaan. Of zoals iemand uit Oeganda het zei: in Afrika vinden we het niet raar als iemand niet eet wat wij eten, maar we vragen altijd of je het wilt proeven. Misschien vind je het wel lekker.
Meer uit Oeganda
Tijdens onze reis gingen we ook op zoek naar echte mieren. Lees wat we vonden in Mierensafari in Oeganda, en lees over de beroemde safari ants, de Afrikaanse legermieren.
Foto: © Esthetic Ants
Opmerkingen