Messor cephalotes Verzorgingsgids: De Grootste Oogstmier ter Wereld

Messor cephalotes is de grootste oogstmier ter wereld. Ze komt uit de savannes van Oost-Afrika, en haar koninginnen zijn meer dan 2 cm lang. Naast kleine werksters krijgt de kolonie enorme soldaten met grote roodachtige koppen die zaden openkraken. Net als andere oogstmieren slaat ze zaden op in droge kamers en kauwt ze er "mierenbrood" van. Voeren is niet moeilijk, maar het is een gevoelige soort die het hele jaar warmte en een rustige plek nodig heeft. Benieuwd hoe ze in de natuur leeft? Lees dan onze weetjes over Messor cephalotes.

In het kort

• Herkomst: Oost-Afrika: Ethiopië, Kenia en Tanzania

• Moeilijkheid: voor mierenhouders met wat ervaring

• Kolonievorm: één koningin

• Werksters: in allerlei maten, van kleine werksters tot enorme soldaten

• Groei: hangt sterk af van warmte

• Koloniegrootte: groot

• Temperatuur: het hele jaar warm, verwarmen aan te raden

• Vochtigheid: vochtig deel in het nest, droog voor de zaden

• Winterrust: geen

• Belangrijkste punt: geen trillingen en zo min mogelijk storen

Uiterlijk en grootte

De werksters zijn er in allerlei maten, van kleine werksters van ongeveer 5 mm tot enorme soldaten van bijna 2 cm. De soldaten hebben een grote, gespierde kop en sterke kaken. De werksters zijn rood tot donker roodbruin, en het achterlijf is meestal donkerder. De koningin is indrukwekkend: meer dan 2 cm lang, met een rode kop en een donker lijf.

Waar leeft ze?

Messor cephalotes leeft op de droge savannes en graslanden van Ethiopië, Kenia en Tanzania. Kolonies graven diepe nesten in de grond en sturen werksters over lange looppaden op pad om graszaden te verzamelen. In het hete klimaat zijn ze vooral actief in de koelere uren van de ochtend en de late middag.

Kolonievorm en starten

Foto: een koningin van Messor cephalotes met haar eerste eitjes

Een kolonie heeft één koningin. Na de bruidsvlucht sluit een jonge koningin zich op en brengt ze haar eerste werksters groot zonder eten. Houd een startende koningin in een dichte reageerbuis op een donkere, rustige plek en kijk zo weinig mogelijk. In onze reageerbuisgids lees je hoe je die klaarmaakt. Let op: bij een verse koningin is nooit zeker dat ze bevrucht is.

Groei

Foto: een koningin met haar eerste kleine werksters

Hoe snel een kolonie groeit, hangt sterk af van warmte. Als het warm genoeg is, groeit een kolonie gestaag, maar bij lagere temperaturen gaat het veel langzamer. De eerste werksters zijn altijd klein; de enorme soldaten komen pas als de kolonie groter is en goed te eten krijgt. Elke kolonie is anders, daarom geven we geen tijdlijn.

Geen trillingen, weinig storen

Dit is het belangrijkste punt bij deze soort. Messor cephalotes is heel gevoelig voor stress, en vooral de koningin. Zet de opstelling op een plek zonder trillingen, zoals een aparte tafel of een plank aan de muur, het liefst zo dat je de kolonie kunt bekijken zonder een deksel open te maken. Stoor de kolonie zo min mogelijk en verplaats de opstelling niet.

Warmte

Dit is een tropische soort die het hele jaar warmte nodig heeft. Verwarm één kant van het nest, bijvoorbeeld met een warmtemat met temperatuurregelaar, en laat altijd een koelere kant over zodat de mieren kunnen kiezen. Let erop dat de stand van een warmtemat niet de temperatuur in het nest is. Kijk waar de werksters hun broed neerleggen: daar voelen ze zich het best. Op gewone kamertemperatuur overleeft een kolonie wel, maar dan groeit ze bijna niet.

Vocht en water

Houd een deel van het nest vochtig voor het broed en een ander deel droog voor de zaden. Zaden die te vochtig worden, kunnen gaan kiemen of schimmelen. Zorg altijd voor extra water, bijvoorbeeld een waterbuisje in de buitenwereld.

Geen winterrust

Anders dan Europese oogstmieren heeft Messor cephalotes geen winterrust nodig. Houd de kolonie het hele jaar warm en actief.

Voer

• Zaden: zaden zijn het belangrijkste voer. Jonge kolonies zonder soldaten doen het het best met kleine, zachte zaadjes, zoals onze zadenmix voor oogstmieren (Pre-Major). Zodra er soldaten zijn, kunnen ze ook grotere en hardere zaden openkraken.

• Kleine porties: geef niet te veel zaden tegelijk. Een grote berg sorteren en opslaan kost de kolonie veel energie. Geef een klein beetje en vul aan als de voorraad opraakt.

• Eiwitten: insecten zoals fruitvliegjes, meelwormen en krekels helpen de kolonie groeien, vooral als ze groter wordt en soldaten gaat maken. Vries insecten uit de natuur eerst in.

• Suiker: anders dan veel andere Messor-soorten lust Messor cephalotes wel suiker. Een beetje suikerwater, fruit of Sugar Jelly af en toe is welkom.

• Water: zorg altijd voor schoon water.

• Netjes houden: haal oude kafjes en restjes uit de buitenwereld weg om schimmel te voorkomen.

Afval en poep

De werksters brengen de kafjes van opgegeten zaden naar buiten, naar een afvalhoop. Omdat ze zaden eten, maken ze ook harde poepjes. Die smeren ze tegen het glas van de buitenwereld, of ze verzamelen ze in een lege kamer als het nest te groot is. Dat is heel normaal, en nog een reden om de kolonie geen te groot nest te geven.

Huisvesting

• Startende koningin: een dichte reageerbuis tot de eerste werksters er zijn.

• Eerste werksters: sluit de reageerbuis aan op een Mini Outworld, zodat de kolonie een kleine buitenwereld heeft om eten te zoeken.

• Grotere kolonies: zet de kolonie over naar een nest met genoeg ruimte voor de grote soldaten, zoals het Avalon Mierennest. Kies geen nest dat veel te groot is voor de kolonie.

• Sterke kaken: de soldaten zijn sterk genoeg om zachte materialen zoals ytong, gips en watten stopjes te beschadigen. Controleer stoppen en nesten regelmatig op schade.

• Ontsnappen: ze klimmen niet zo goed, maar gebruik bij grotere kolonies Fluon op de buitenwereld.

Let op de kaken

Messor cephalotes is geen agressieve soort, maar de soldaten kunnen flink hard bijten. Werk rustig als je de opstelling openmaakt, en laat de mieren nooit over je handen lopen.

Koop verantwoord

Messor cephalotes was in het nieuws door grote smokkelzaken in Kenia. Koop alleen kolonies bij een verkoper die kan vertellen waar ze vandaan komen. Lees meer in de mierensmokkel in Kenia uitgelegd.

Is Messor cephalotes iets voor jou?

Wil je de grootste oogstmier die er is, met enorme soldaten en een indrukwekkende koningin, en kun je haar het hele jaar warmte en een rustige plek geven? Dan is Messor cephalotes een geweldige soort. Nog nieuw met oogstmieren? Dan helpt Messor cephalotes of Messor barbarus je kiezen. Bekijk onze Messor cephalotes kolonies.

Bronnen

• AntWiki. Messor cephalotes.

• Offord, C., Reda, K. en Mateevitsi, V., 2013. Context-dependent navigation in a collectively foraging species of ant, Messor cephalotes. Insectes Sociaux.