De Steek van de Kogelmier: Waarom Hij Zo Veel Pijn Doet
Bijgewerkt op: 1 dag geleden
De kogelmier, of bullet ant (Paraponera clavata), heeft de pijnlijkste steek van alle insecten. Dat zegt de bekende pijnschaal van insectenkenner Justin Schmidt. De naam zegt het al: mensen die gestoken zijn, zeggen dat het voelt alsof je wordt neergeschoten. Hier lees je hoeveel pijn een steek echt doet, waarom de pijn zo lang blijft en of het gevaarlijk is.
Hoeveel pijn doet een steek van de kogelmier?
Justin Schmidt was een Amerikaanse insectenkenner die zich in zijn leven door tientallen soorten bijen, wespen en mieren heeft laten steken. Hij gaf de pijn een cijfer van 1 tot 4, met de steek van een honingbij als een 2. De kogelmier is het enige insect dat van hem een 4 plus kreeg, de hoogste score. Hij vergeleek het met over gloeiende kolen lopen met een lange spijker in je hiel.
Een paar andere insecten halen ook een 4, zoals de spinnendoder, een grote wesp die op vogelspinnen jaagt. Het grote verschil is hoe lang het duurt. Bij die wespen is de pijn na een paar minuten weg. Bij de kogelmier gaat het urenlang door.
Hoe lang duurt de pijn?
De pijn komt in golven, brandend en kloppend, en kan tot een hele dag duren. Daar komt de naam uit Venezuela vandaan: hormiga veinticuatro, de "24 uur mier". Naast de pijn kan de plek opzwellen, gevoelloos of stijf aanvoelen, en sommige mensen gaan trillen of krijgen een snelle hartslag.
Waarom doet het zo veel pijn?
In het gif zit poneratoxine, een klein eiwit dat op de zenuwen werkt. In 2023 publiceerden onderzoekers van de University of Queensland, samen met Justin Schmidt, een onderzoek in Nature Communications over de pijnstoffen van mieren, waaronder de kogelmier. Ze ontdekten dat die stoffen inwerken op natriumkanalen in de zenuwen die pijn doorgeven. Normaal gaan die kanalen maar heel even open. Het mierengif zorgt dat ze makkelijker opengaan en open blijven, waardoor de zenuw nog lang na de steek pijnsignalen blijft sturen. Sommige soorten schorpioenengif werken op een vergelijkbare manier.
Daarom is het gif ook interessant voor de wetenschap. Als onderzoekers precies snappen hoe het pijn veroorzaakt, leren ze meer over pijn zelf, en misschien kan dat later helpen bij nieuwe pijnstillers.
Is een steek van de kogelmier gevaarlijk?
Voor de meeste gezonde mensen doet een steek ontzettend veel pijn, maar is hij niet levensgevaarlijk. Zoals bij elke insectensteek kan iemand er allergisch op reageren. Zoek meteen medische hulp als iemand na een steek moeilijk ademt, een dik gezicht of keel krijgt, of duizelig wordt of flauwvalt. In andere gevallen: maak de plek schoon, koel hem en neem rust. Vraag een arts of apotheker welke pijnstiller je kunt gebruiken.
Wanneer steekt een kogelmier?
Kogelmieren steken vooral om hun nest te verdedigen, en dat zit aan de voet van een boom. De werksters waarschuwen eerst met een piepend geluid. De meeste steken gebeuren als iemand tegen een boom met een nest aanleunt of hem vastpakt, of een werkster stoort die eten zoekt. Meer over waar ze leven en hoe een kolonie werkt, lees je in onze blog over Paraponera clavata.
En de mieren in je tuin?
De meeste Europese mieren kunnen helemaal niet steken, ze bijten of spuiten mierenzuur. Een paar kunnen het wel, zoals de gewone steekmier (Myrmica rubra), maar die steek voelt eerder als een brandnetel dan als een kogel. Lees meer in onze verzorgingsgids voor Myrmica rubra. En voor meer verrassende weetjes over de kogelmier, kijk bij 12 weetjes over de kogelmier.
Benieuwd hoe iemand tientallen van deze steken tegelijk doorstaat? Lees over het kogelmier handschoen ritueel, of ontdek of je zelf een kogelmier kunt houden.
Bronnen
Robinson, S. D. et al., 2023. Ant venoms contain vertebrate-selective pain-causing sodium channel toxins. Nature Communications.
Schmidt, J. O., 2016. The Sting of the Wild. Johns Hopkins University Press.
University of Queensland, 2023. Research reveals ants inflict pain with neurotoxins.
Foto's: © Jonghyun Park
Opmerkingen