Hoe springende genen mieren groot maakten na de dinosaurussen

Mieren bestaan al heel lang, zo’n 140 tot 168 miljoen jaar. Toch waren ze het grootste deel van die tijd een kleine, vrij onopvallende groep. Pas na de inslag van de meteoriet die een einde maakte aan de dinosaurussen, zo’n 66 miljoen jaar geleden, werden ze de insecten die overal de baas zijn. Een nieuw onderzoek in Science Advances, verschenen op 3 oktober 2026, laat zien hoe dat kwam: door springende genen.

Foto: een fossiele mier.

Wat zijn springende genen?

Springende genen zijn stukjes DNA die zichzelf kunnen kopiëren en zich kunnen verplaatsen in het erfelijk materiaal. Vroeger zag men ze als een soort parasieten in het DNA. Nu zien wetenschappers ze steeds vaker als een motor van de evolutie, omdat ze genen kunnen verplaatsen en verdubbelen.

Een uitbarsting na de inslag

Een internationaal team onder leiding van Lukas Schrader van de Universiteit van Münster vergeleek het DNA van 163 mierensoorten uit 12 van de 16 onderfamilies die nu nog bestaan. Ze vonden flinke uitbarstingen van springende genen bij de voorouders van de grootste mierengroepen, zo’n 66 miljoen jaar geleden, vlak voordat die groepen zich in heel veel nieuwe soorten opsplitsten. De mierengroepen met de meeste springende genen zijn nu ook het rijkst aan soorten.

Waarom geur alles is

De springende genen hingen samen met de groei van genen voor communicatie met geurstoffen. Dat is geen klein detail. Mieren leven in een wereld van geur: ze vinden eten via geursporen, herkennen hun nestgenoten aan hun geur en sturen de hele kolonie aan met geurstoffen.

Wat betekent dit voor mierenhouders?

Die geurwereld zie je elke dag in je eigen opstelling. Daarom lopen mieren steeds hetzelfde pad naar het voerbakje, daarom worden werksters van een andere kolonie meteen aangevallen, en daarom kun je bijna nooit zomaar twee kolonies samenvoegen. Elke kolonie heeft haar eigen geur, en alles wat anders ruikt is een indringer. Wil je meer weten over hoe een kolonie werkt? Lees dan Mierenkolonie: hoe werkt het? of 10 bizarre feiten over mieren.

Bronnen

• Schrader, L. e.a., 2026. Science Advances.

• BBC Wildlife (Discover Wildlife), 2026. Jumping genes and the rise of ants.

Foto: © Anderson Lepco