Pheidole-mieren breken een basisregel van de biologie

Een groot dier heeft meestal ook grote lichaamsdelen. Klinkt logisch, en het is een van de basisregels van de biologie. Onderzoekers van de Universiteit van Ottawa ontdekten nu dat mieren van het geslacht Pheidole zich daar niet aan houden. Hun onderzoek verscheen op 6 oktober 2026 in het tijdschrift PNAS.

Foto: een kolonie Pheidole met kleine werksters, soldaten en broed.

Grote soldaten met kleine voelsprieten

Een kolonie Pheidole heeft twee soorten werksters: kleine werksters en grote soldaten met een enorme kop. Het team van Rajendhran Rajakumar bekeek 565 soorten Pheidole. Binnen de kleine werksters hebben grotere mieren ook grotere voelsprieten, en bij de soldaten is dat net zo. Maar tussen de twee groepen klopt die regel niet meer: een grote soldaat kan kleinere voelsprieten hebben dan een veel kleinere werkster. "De voelspriet wordt niet gewoon groter omdat de mier groter is", legt Rajakumar uit.

Dit patroon zie je in het hele geslacht, en het gaat misschien terug op een voorouder die Pheidole deelt met de schildpadmieren van Cephalotes. "Het was puur toeval", zegt Rajakumar over de ontdekking.

De kolonie beslist

In proeven met Pheidole dentata zagen de onderzoekers dat signalen uit de kolonie, het juveniel hormoon en een orgaan dat de verhoudingen van het lichaam regelt allemaal meespelen. Door te knutselen met de geurstof die er normaal voor zorgt dat een kolonie niet te veel soldaten maakt, kregen ze zelfs vreemde tussenvormen: "nanowerksters" en "nanosoldaten" met een mix van werkster- en soldaatkenmerken. Volgens de onderzoekers is deze flexibiliteit een van de redenen dat mieren zoveel verschillende kasten en soorten konden ontwikkelen.

Wat betekent dit voor mierenhouders?

Heb je een kolonie Pheidole, dan zie je dit gewoon thuis. Pak een vergrootglas en vergelijk de voelsprieten van een kleine werkster en een soldaat: de soldaat heeft een veel grotere kop, maar niet de grotere voelsprieten. Het past ook bij iets wat mierenhouders vaak merken: een kolonie maakt niet zomaar soldaten. Eerder onderzoek aan Pheidole pallidula liet al zien dat kolonies meer soldaten maken als ze andere kolonies tegenkomen, en dit onderzoek laat zien hoe geurstoffen en hormonen die keuze sturen. Wil je het zelf zien? Lees onze verzorgingsgidsen over Pheidole pallidula en Pheidole rhea, of bekijk onze Pheidole pallidula kolonies.

Bronnen

• Vong, E., Parisien, S., Orfali, H. en Rajakumar, R., 2026. Breaking trait scaling via the evolution and regulation of dimorphic decoupling in ants. PNAS.

• SciTechDaily, 2026. These giant-headed ants are breaking a fundamental rule of biology.

Foto: © Вячеслав Юсупов