Waarom leven mieren in kolonies? Een oude theorie klopt misschien niet

Waarom leven mieren, bijen en wespen samen in kolonies waarin de meeste dieren zich nooit voortplanten? Al zo’n 60 jaar wezen veel biologen naar één bijzondere genetische truc. Een nieuw onderzoek van de Arizona State University, verschenen in augustus 2026 in Current Biology, laat zien dat die verklaring minder goed klopt dan gedacht.

Foto: Formica rufa © Jonghyun Park

De oude theorie

Bij mieren, bijen en wespen komen vrouwtjes uit bevruchte eitjes en hebben ze twee sets chromosomen. Mannetjes komen uit onbevruchte eitjes en hebben er maar één. Daardoor zijn zussen meer aan elkaar verwant dan aan hun eigen dochters. De theorie was: als je met het helpen van je zussen meer van je eigen genen doorgeeft dan met eigen jongen, loont het om voor de kolonie te werken. Dat zou verklaren waarom juist deze insecten kolonies vormen.

Wat het nieuwe onderzoek liet zien

Promovendus Sachin Suresh en Timothy Linksvayer gebruikten gegevens van tienduizenden insectensoorten. Kolonies komen inderdaad vaker voor bij insecten met dit systeem, maar bijna allemaal binnen één groep: de stekende wespen, bijen en mieren. Insecten met hetzelfde systeem buiten die groep vormden ongeveer even vaak kolonies als gewone insecten. De genetische truc alleen verklaart het dus niet. Volgens Suresh heeft het meer te maken met de omgeving en de manier van leven van de insecten. Dingen als een angel hebben en een nest bouwen en verdedigen lijken belangrijker.

Wat betekent dit voor mierenhouders?

Je ziet dit systeem gewoon aan het werk in je eigen kolonie. Een koningin bepaalt of een eitje een vrouwtje of een mannetje wordt, simpelweg door het wel of niet te bevruchten. Daarom kunnen werksters in een kolonie zonder koningin toch eitjes leggen: ze kunnen niet paren, maar uit hun onbevruchte eitjes komen mannetjes. Zie je ooit gevleugelde mannetjes in een kolonie die haar koningin kwijt is, dan weet je nu waarom. Het onderzoek past ook bij wat mierenhouders elke dag zien: een kolonie draait om een veilig, goed verdedigd nest, en daarom is een goede opstelling zo belangrijk. Meer over hoe een kolonie werkt lees je in Mierenkolonie: hoe werkt het?.

Bronnen

• Suresh, S. en Linksvayer, T., 2026. Current Biology.

• ScienceDaily, 2026. A 60-year-old theory about ants, bees and wasps may be wrong.